Vertrouwen

Premier,

In het parlement kreeg u vrijdag al (niet geheel onverwacht) het vertrouwen van een meerderheid. De gehele oppositie stemde tegen, maar zo gaat dat al een tijdje, dat is niets persoonlijks. Iedereen mocht een nummertje opvoeren waarvan u de pointe zo kon zien aankomen. Ik neem echter nu pas de tijd om uw vraag te beantwoorden. Niet als vertragingsmanoeuvre – boven alles wens ik u een snelle, vlotte doorstart – maar omdat ik studerende ben. Hoewel het voor een premier dezer dagen best moeilijk zal zijn het hoofd koel te houden en niet weg te zakken in de bergen problemen, issues en vetes die op u afkomen, gaat het leven van alle dag nog steeds gewoon door. Zo begon ik dit jaar volgens gewijzigd plan een studie politieke wetenschappen, zonder noemenswaardige problemen. Deze keuze heeft maar weinig te maken met de politieke actualiteit. Het politieke spel heeft mij altijd gefascineerd, en het vertrouwen daarin heb ik alvast nooit opgezegd. Ik blijf er van overtuigd dat er dingen ten goede kunnen veranderen, ook binnen de Belgische context. Waarmee ik niet gezegd heb dat ik me er nog toe geroepen voel. Vrijdag begin ik met communicatiewetenschappen, waarvan ik de cursus al doorspeelde aan uw voorganger.

Als u om vertrouwen vraagt, is dat om de plannen die u al dan niet op voorhand maakte en de ministers die onder uw alziend oog voor de federale overheid zullen werken. Dat maakt de zaken er opmerkelijk genoeg makkelijker op. Ik zal u als persoon altijd fundamenteel blijven wantrouwen, en dat zal uw aardigheid om überhaupt premier te willen worden er niet op veranderen. Enkele weken geleden nog vond u het nodig te spreken over het huwelijk tussen man en vrouw als iets unieks en onevenaarbaars. Holebi´s konden dan wel gelijke rechten verkrijgen, het ultieme huwelijk moest volgens u voor hen uitgesloten blijven. Dan komen mijn nekharen eensgezind overeind. Ook uw vermeende kritiek door de jaren heen op het privéleven van uw partijgenoot Wilfried Martens, is volstrekt misplaatst. Mensen als u vormen een stugge hindernis naar de ideale samenleving waar velen al eeuwen aan werken, en dat mag u nooit vergeven worden. Als u unisono in de pers wordt bewierookt als mogelijk redder des vaderlands, is dat enkel en alleen omdat uw voorganger de totale chaos achterliet waarin iedereen die langer dan een week standhoudt kan gezien worden als een capabel man. Op andere momenten zou men u nooit het hoogste gezag in dit land toevertrouwen.

Daar gaat het nu allemaal niet om. De kans dat deze regering toekomt aan tussenkomsten bij ethische kwesties, is bijzonder gering. Dat werkt sussend. De enige zaak van dien aard waar uw ploeg zich de komende maanden normaal gezien zou over moeten buigen, is het asiel- en migratiebeleid. Meteen een eerste schijnbaar onoplosbaar probleem. Steeds in een tweede snelheid zwalpt deze problematiek al aan vanaf de eerste onderhandelingen na de verkiezingen van midden 2007. Kon deze niet worden weggemoffeld achter communautaire patstellingen, dan was het wel de financiële en economische crisis die dit probleem naar de achtergrond deden verdwijnen. Enkel vorige zomer haalde het even de aandacht, hoogstwaarschijnlijk omdat de tegenwoordige protagonisten van de wetstraat toen met vakantie waren. Het maakt de situatie er niet minder schrijnend op. Mensen moeten in grote onzekerheid een leven en een toekomst voor hun kinderen zien op te bouwen, hoewel de kans bestaat dat dat hen later uit handen zal worden gerukt wanneer zij alsnog het land worden uitgezet. Los van de tegengestelde standpunten in dit dossier, is iedereen het erover eens dat hier een oplossing, welke dan ook, zo snel als mogelijk vereist is. Binnen uw regering, die een doorslagje kan geheten van de vorige, is dat meteen het enige punt waar rond er een consensus bestaat. Iedereen beweert met wisselend aplomb dat er een einde moet komen aan deze noodsituatie. Daarna houdt het op.

Het is een eerste illustratie van in welke malaise uw regering zich begeeft. Zelfs deze materie wordt in een communautair frame gedrukt. Hoewel zij best gevoelig ligt bij alle partijen, zou het in normale omstandigheden mogelijk moeten zijn een compromis te bereiken. Echter omdat plots Joëlle Milquet tegenover Annemie Turtelboom komt te staan, wil niemand nog toegevingionen doen uit schrik om door te moeten gaan voor slechte Vlaming of Waal. Aan deze opdeling zal u eerst en vooral een einde moeten zien te maken vooraleer u toe kan komen aan echt beleid. De communautaire dialoog kan dan wel uit handen zijn gegeven aan de deelregeringen, de weerslag daarvan ondervindt de federale regering nog steeds. Een presentje van uw voorganger, wat alvast niet naar vertrouwen doet neigen.

De verdeeldheid binnen uw ploeg is daarmee nog lang niet beschreven. De vorige premier moest aftreden vanwege een beschuldiging van de voorzitter van het Hof van Cassatie, waar het laatste woord nog niet over gezegd is. De lijn die u in deze zal volgen wordt u hoogstwaarschijnlijk door partijhoofdkwartieren gedicteerd, maar ook deze lijkt de armslag van Herman Van Rompuy I (hoe voelt dat?) geen goed te zullen doen. Een gemankeerde onderzoekscommissie die te fel aan banden wordt gelegd, zal nooit de vieze bijsmaak die men meer dan ooit bij politiek proeft kunnen weghalen. Op het vertrouwen van de man in de straat hoeft u sowieso de komende jaren niet te rekenen. Daarvoor heerst het beeld te hardnekkig dat uw voorganger iets te fanatiek werd geofferd door partijgenoten en andere collega´s. Wat nu in de plaats komt is een B-ploeg, waar niemand ooit om heeft gevraagd. De verdeeldheid en verdachtmakingen die hierdoor welig tieren, zullen als een sluier over uw sociaaleconomisch beleid blijven hangen. Dat komt u misschien wel goed uit, want maakt dat de problemen in deze trant tenminste ergens op te steken vallen. De ware redenen van het uitblijven van krachtdadige beslissingen – een gigantische staatsschuld en internationale tendensen waartegen nou eenmaal niet zo gek veel valt te beginnen – verkopen alvast veel moeilijker aan een hopeloos opgejutte publieke opinie.

Ook de noodgedwongen opdeling binnen uw eigen partij zal bij dit alles geen beterschap brengen. De eigen partij is voor een premier steeds een gevaarlijke vriend, maar voor u is zelfs dat te hoog gegrepen. Hoewel christendemocraten zich in allerlei bochten wringen om toch maar eensgezind naar buiten te komen, is de interne tweespalt gigantisch. Een winnende ploeg werd opzij geschoven voor uitgerangeerde politici van de vorige eeuw. Dat is de perceptie waartegen u zal moeten vechten. Een legitimatie voor uw verblijf in de zestien hebt u daarbij amper. De schuld dat uw voorganger eruit moest, ligt bij liberalen en Walen, allerminst bij hemzelf. Een machtsbeluste CVP zwichtte voor deze en brengt het herwonnen krediet van de CD&V in het Vlaamse partijlandschap ongeziene schade toe. U zal moeten zoeken naar partijleden die de aankomende verkiezingsnederlaag toeschrijven aan een voorganger die zich al dan niet schuldig maakte aan een schending der machten. U zal plat op de buik zijn gaan liggen voor de vergane droom die België heet. De vraag is enkel of ook uw broer dit zal durven schrijven.

Andere regeringspartijen doen het niet veel beter. De Vlaamse liberalen kampen met een tekort aan politiek personeel nu zowat de meerderheid van de functionarissen al dan niet terecht een schandaal werd toebedeeld. Patrick Dewael moesten ze al opgeven, Karel De Gucht staat te popelen om weg te mogen naar Europa. Ook een totale terugkeer van Guy Verhofstadt lijkt meer en meer uitgesloten. Een verlies aan zeggenschap op allerlei domeinen doordat hun intellectuele inspiratiebron in het defensief kwam na het uitbreken van een crisis van het kapitaal, maakt eveneens zenuwachtig. Deze partij is bereid over lijken te gaan om in extremis een stemmenwinst te kunnen bewerkstelligen. Ook zij vertrouwen u en deze ploeg bovendien niet, wat u allerminst zal kunnen helpen bij consistent beleid. Elke daad die u wil stellen zal gewikt en gewogen worden, hoe cruciaal en broodnodig deze ook is.

Zeggen dat de partijen bezuiden de taalgrens op hun lauweren rusten nadat zij het communautaire opbod wisten stil te leggen, is dwalen. De strijd tussen PS en MR om de grootste formatie, woedt heviger dan ooit tevoren. Didier Reynders vervult hierin een prachtrol. Eigenlijk had ook hij niet meer in uw ploeg mogen zitten, net als Jo Vandeurzen en uw voorganger. Hij klampt zich echter vast aan zijn post op financiën op een manier die de christendemocraten het nakijken geeft. Die man is daar de komende decennia niet meer weg te branden, zeggen ze. Dat botst met de PS, die er alles aan zullen doen om hem waar dan ook weg te krijgen. Ik weet niet of u het beseft, maar deze twee partijen die zich als water en vuur ten opzichte van elkaar gedragen, zitten beiden in uw regering. Ook met hen moet u een compromis zien te sluiten vooraleer er sprake kan zijn van bestuur what so ever. De CDH die zonder veel ommezwaai partij kiest voor de PS, heeft eveneens een achterban gerust te stellen. Het ontbreek Milquet daarin de autoriteit die Di Rupo wel heeft om beslissingen door te drukken. Zij zal net als alle andere niet stilzwijgend toe zien naar hoe u in naam van het algemeen belang een land probeert te redden.

Als laatste hinderpaal wil ik het buitenlands beleid van deze regering aanraken. Ik baseer me daarbij op dat beleid gevoerd door de vorige regering en dezelfde mensen die deze posten nog steeds bezetten. Even dacht ik dat deze symbolische regeringswissel zou worden aangewend om komaf te maken met Pieter De Crem. Mocht u en zijn partij daarin geïnteresseerd zijn geweest, had dat perfect gekund door het aanroepen van een of ander gebroken evenwicht. Een gebrek aan AVW-mandatarissen, bijvoorbeeld, of een ondervertegenwoordiging van deze of genen provincie. Hij mag daarentegen verdergaan zijn afschuwwekkend beleid voort te zetten op defensie. Het blijft blijkbaar wachten op de eerste body bag vooraleer deze man ook door bronnen binnen uw regering zal worden bekritiseerd. Tot zolang mag hij zijn dolle gang blijven gaan, zolang hij maar bij tijd en wijlen in het buitenland vertoeft. Ik begrijp de afweging maar schat de consequenties hoger in. De intellectuele capaciteiten die u uit alle hoeken van de kamer worden toegeschreven, zouden voldoende moeten zijn om te beseffen dat de oorlog in Afghanistan een zinloze oorlog is. Ook Congo schreeuw zo om aandacht. De minimale prestaties die uw ministers van buitenlandse zaken en ontwikkelingssamenwerking daarbij kunnen neerleggen tot hier toe, verdienen niet meer dan schaamrood. Het wordt tijd dat België weer beseft hoe fundamenteel haar rol in deze regio is en hoe desastreus de gevolgen kunnen uitdraaien als wij de kop in het zand steken. Een splitsing van een kiesdistrict dat uitblijft, geeft hooguit aanleiding tot meer punaises en vlaggengewapper. Een uitblijvende oplossing in Oost-Congo, brengt dagelijks duizenden en duizenden mensen in levensgevaar. Hier ligt een kans voor u om in tegenstelling tot uw voorganger de juiste proporties terug te laten keren bij het regeringswerk.

Nee, Meneer Van Rompuy, ik kan u ondertussen geen enkel vertrouwen schenken. Hoe sterk ik ook op zoek ben naar een stabiliserende factor binnen politiek België en hoe erg ik ook mijn best doe om die in u te zien, het lukt me niet. Deze regering draagt een te zeer beladen erfenis mee van haar voorganger, waaronder niet normaal te functioneren valt. Vele bekwame politici hebben zich hier de laatste maanden op vast gebeten, en ook u acht ik hier niet toe in staat. Daarvoor komt u in de eerste plaats misschien wel uit de verkeerde partij. Breng eerst daar orde op zaken, en denk dan pas in termen van het algemene belang. Los daarvan siert het u dat u deze taak aanvaardt, ondanks de persoonlijke weerstand die u voelde. Die loyauteit levert u inderdaad credibiliteit op, maar niet voldoende om de boel te redden. Daarvoor zijn verregaande hervormingen nodig die uw partij niet bereid is nog maar te overwegen. En verkiezingen, hoe nefast de gevolgen daarvan ook kunnen zijn.