Eindelijk

Ik ben net geboren voor de val van de Berlijnse muur op 9 november 1989. Hoewel ik toen ongetwijfeld andere dingen aan mijn hoofd had, was ook ik dus in theorie getuige van deze historische gebeurtenis. Eindelijk kregen miljoenen mensen de vrijheid waar ze decennia lang naar hadden gesmacht. Daarna ging het allemaal een beetje bergaf. In de nu ietwat bevreemdend aandoende jaren negentig, werd nog wel eens een staat ingelijfd bij de Vrije wereld, maar in de praktijk stelde dat vaak erg weinig voor. Het was al oorlog en conflict wat de klok sloeg. De tweespalt die momenteel in België heerst mag een wonder geheten in vergelijking met de manier waarop andere strijdpunten werden beslecht. Werd het bloedvergieten niet opgelegd door economische wetten, dan vond de mens wel een andere stok om diezelfde mens mee te slaan. Religie, afkomst, seksualiteit,.. altijd was er wel wat om de wapens voor op te nemen. Vandaar mijn pessimistisch mensbeeld, begrijpt u? Gisteren voelde daarentegen alsof ik voor de eerste keer trots kon zijn om in deze periode te mogen leven. Echt waar.

Barack Obama werd gisteren ingezegend als vierenveertigste president van de Verenigde Staten. Het is sowieso een pak rustiger slapen met de weet dat de democraten het Witte Huis weer bestieren, maar deze president is meer dan dat. De eerste Afro-Amerikaanse president. Een president die kan spreken, begeesteren, verenigingen en hoop brengen. Een man die mensen kan doen geloven in een wereld die na acht rampjaren onder Bush helemaal verwoest leek. Een president die er uit ziet om op te vreten bovendien. En daar heeft Europa nou eens helemaal niets mee te maken. Op de Europeanen na die het uit pure armoe nodig vonden voor het feest der Amerikaanse democratie de Atlantische oceaan over te steken na, waren wij geheel en al afwezig. Het verlichte continent. Het enige wat wij daar tegenover te stellen hebben is misschien president Sarkozy, een man die enkel gedreven wordt door grootheidswaanzin en een vertekend beeld van de sociale realiteit. Het is dat we hem enkel zien opdraven op internationale bijeenkomsten waar hij wel eens voor Europese samenwerking wil pleiten. Als dat zijn persoonlijke invloed en macht kan dienen tenminste. Verder reikt de visie van Europa nog amper.

Het cynisme en scepticisme is hier dan ook niet van de poes. Niet enkel omdat we jaloers zijn, maar ook gewoon omdat we onszelf veel beter vinden. Europa nam zichzelf ooit voor geen lessen te nemen van andere landen wat vrijheid en gelijkheid betreft, en daar zullen we ons aan houden. Ook al bezorgde Barack Obama nu al miljoenen (Afro-Amerikaanse) mensen het mooiste moment uit hun leven, vinden wij dat hij zich toch nog moet bewijzen. In de eerste plaats gaat het over buitenlandse conflicten waarbij Europa er nooit is in geslaagd een vuist voor vrede te maken. Die moet hij nu maar oplossen, terwijl verlicht Europa toekijkt van op de sofa. Monkelend en grinnikend als hij een keertje van een kale reis thuis moet komen. Dat had verlicht Europa namelijk voorspeld. Toen Obama verkozen werd als president, werd hier de kanttekening gemaakt dat het hem niet was gelukt met enkel blanke stemmen. Toch nog een mislukking. Wij bleken de stem van niet-blanken alsnog minder te achten dan die van degenen die er hetzelfde uitzien als ons. Ook nu nog toont Europa zich de gemankeerde blanke man, die ver achter op loopt als het over gelijke rechten gaat. Dat heeft ons cynisch gemaakt, en daar zijn we dan maar tros op geworden.

Bas Van Der Vlies (SGP, geef ik toe) sprak over een hype toen hij naar zijn Obama-gevoel werd gevraagd. Daar wilde hij niet aan mee doen. Het voorbeeld oogt misschien van de wereld af, maar zijn reactie is tekenend voor bijvoorbeeld de hele persmeute die het voorrecht gegeven was deze historische gebeurtenis te mogen verslaan. Allemaal vonden ze het gisteren nodig te wijzen op de gigantische problemen waar de net aangetreden president voor staat. Niet zelden werd ook geïnsinueerd dat hem dat niet zou lukken. Het journaille is al een tijdje haar geloof in politiek kwijt, en ook al moesten ze zich daarvoor gisteren in enkele scherpe bochten wringen om dat plaatje verkocht te krijgen, ze slaagden er aardig in. Mijn geloof in politiek is sowieso onvoorwaardelijk - al is het maar omdat er niets anders voor handen is - maar voor Barack Obama doe ik er graag nog een schepje bovenop. En dat is niet enkel omdat ik smelt als ik hem nog maar zie glimlachen. Enkele uren na zijn aanstelling als president, nam Obama een eerste stap in het sluiten van Guantanamo Bay. Hij beval meteen het stopzetten van alle lopende procedures rond gevangenen aldaar. Een logische eerste beslissing, hoewel deze volgens velen nog lang op zich zou laten wachten. Zij zijn eraan voor de moeite. Voor deze president zijn eerste stappen op het gladde ijs zette, gaf hij echter ook al in zijn inauguratierede aan dat de verandering niet van de poes zou zijn. Ik haal er enkele punten uit.

Ondanks de religieuze poespas die nog steeds onnodig aan deze plechtigheid kleeft, mocht het gisteren ook een iets of wat heugelijke dag heten voor atheïstisch Amerika. Zij werden niet overgeslagen maar mochten het rijtje levensbeschouwelijke velden dat Obama opsomde afsluiten. Uit Europees perspectief (wat ik overigens nog steeds met trots onderschrijf) behoeft dit geen opzienbaring, maar in een Amerika waar het religieuze fundamentalisme na acht jaar Bush weliger tiert dan ooit tevoren, is dit groots. In deze context beloofde hij ook de wetenschap weer de plaats te geven die ze verdient. De beperkingen die zijn voorganger op stamcelonderzoek legde, zegde hij al min of meer op. Ook dit lijkt klein in vergelijking tot de economische crisis die hij te beheersen heeft, maar ze zijn niet minder fundamenteel voor een samenleving die de meest vrije van de hele wereld pretendeert te zijn.

Die wetenschap wil hij eveneens vrij spel geven in het ontwikkelen van technologieën die op een duurzame manier de economie mee kunnen doen heropleven. Meer dan ooit wil deze president gebruik maken van natuurlijke energiebronnen als zon en wind. De vorige, waarvan de relatie met de natuur niet verder reikte dan het voor de lol omhakken van bomen, kreeg die woorden amper zonder kokhalzen uitgesproken. Ik geef toe dat Obama door de huidige toestand haast gedwongen wordt zijn heil te zoeken in deze mogelijke oplossingen, maar ook hier zet hij op zijn eerste officiële werkdag een grote stap voorwaarts. In de economische context viel mij echter een zinnetje nog meer op dan alle anderen, hoewel ik het merkwaardig genoeg niet hoorde terug komen in de duizenden analyses die evenveel professionele en amateuristische analisten gisteren maakten. “De vraag die we ons vandaag stellen, is niet of de overheid te groot of te klein is, maar of ze werkt, of ze gezinnen helpt om een baan te vinden met een goed salaris, zorg die ze kunnen betalen, een waardig pensioen” (Hoewel deze vertaling uit De Morgen nogal ongelukkig aan doet, blijf ik er maar vanaf.) Barack Obama schort hiermee het onvoorwaardelijke neoliberale denken op dat de voorbije decennia door de westerse wereld werd aangehangen definitief. Ook hier kreeg hij een zetje van de realiteit, maar deze toegeving aan de gereguleerde samenleving is niet minder dan historisch te noemen. Niet enkel moet een overheid degelijk functioneren voor de nieuwe president, hij wil ook dat ze een degelijk pensioen kan garanderen voor ieder burger. Al het gezeur over een Obama die naar Europese normen toch wel erg rechts en conservatief zou zijn ten spijt. Hij haalt elke liberaal (en sociaaldemocraat, maar dat is hetzelfde) in op links. Zelfs dat kan hij. (Over liberalen gesproken. De vraag of Fientje Moerman überhaupt nog een teeveestudio in durft, zou best op zijn plaats zijn nadat zij staatsgeleden wist door te sluizen naar haar partner. Helaas ging ook deze kwestie haar petje te boven. Al enkele keren mocht ze bij de VRT komen uit leggen waarom ze zo´n grote fan is van Obama. Telkens somt ze dan redenen op waar zij telkenmale weer verstek voor moet laten. De schaamte ver voorbij is dat. Het geloof in de Belgische politiek is naverwant.)

Ook zijn hand naar de moslimwereld kwam meer dan geroepen. In deze is hij helaas niet de enige actor, en het valt dus maar af te wachten hoe groot de goodwill bij anderen is. Een gezant voor het Midden-Oosten die er de komende dagen al zou moeten aankomen, is alleszins een hoopvol teken dat hij ook deze kwesties serieus neemt. Het zou dan ook niet meer dan begrijpelijk zijn dat deze president eerst in zijn eigen land orde op zaken wil stellen, maar ook voor het buitenland wil hij dus tijd maken. Wat Israël betreft kan dat erg makkelijk gaan. De onvoorwaardelijke steun opzeggen die Amerika uitschrijft aan die schurkenstaat, zou ons al een heel eind op weg helpen. Dan pas kan er sprake zijn van een duurzame oplossing tussen Palestina en Israël. Daarnaast zou het mooi zijn als Obama een einde kan stellen aan het conflictdenken dat menig Westerling hanteert als het over moslims en anderen gaat. Deze schandalige opstelling zou ons in een wereld waarin niet enkel wij maar ook steeds meer andere machtsblokken de dis uitmaken, wel eens duur kunnen komen te staan. De tijd is voorbij dat de Verenigde Staten, met Europa meestal in haar zog, al dan niet hypocriete beginselen kon afkondigen over de hele wereld. Daarvoor heeft Bush niet enkel te veel stuk gemaakt, maar zijn de economische relaties ook te erg veranderd. Hoewel Obama eveneens aangekondigde bereid te zijn om nogmaals te leiden, valt het dus maar te hopen dat hij beseft het hier enkel en alleen over een dialoog te hebben. Wel gaf hij alvast een krachtdadig en positief teken door te stellen zijn idealen niet langer in de schaal te willen werpen voor een scrupuleuze strijd voor vrijheid. Ik weet niet of Bush zijn idealen nog kan opdreunen, maar ook dit betekent een gigantische breuk met het verleden.

Als laatste wil ik Barack Obama bijtreden in een pleit dat hij met zowat elke Europese intellectueel verliest. Zijn plan om alle troepen weg te trekken uit Irak, wordt hier op feestgedruis onthaalt. Terecht. Wij hebben daar niets meer te zoeken, voor zover we dat ooit al wel hadden. Zijn voornemen om deze vrijgekomen militairen te gebruiken om door te pakken in Afghanistan, is dan weer omstreden. De oorlog daar heet zinloos, net als alle anderen. Ik ben daarentegen bereid te geloven dat deze president in staat is door een weloverwogen optreden in dat land de Taliban voor eens en voor altijd uit te schakelen. Dat is mogelijk. Niet de hele samenleving is ziek, maar enkel een groep die in theorie te isoleren en uit te schakelen valt. Deze terreurgroep valt op geen enkele manier te vergelijken met Hamas, een organisatie waar geen enkele militaire opstelling voor geschikt is. Een ideologie die niet gedragen wordt door een hele bevolking is wat anders om een gewelddadige strijd op te baseren dan een ongenoegen dat voor iedereen merkbaar is. Moeilijk wordt het wel. Een huzarenstukje zou dat zijn, maar indien het lukt net als zijn aantreden historisch. Het alternatief, om Afghanistan op te geven en over te leveren aan deze fundamentalisten, zou sowieso inhumaan zijn. Dit land verdient een tweede kans, en ik denk dat Barack Obama haar die kan geven.

Ach wat, ik al enkele dagen alleen maar kinderlijk euforisch. Een bevolkingsgroep die nog steeds systematisch tekort wordt gedaan in een hele maatschappij zo zien opveren, doet wat met een mens. Ook al doen we hen daarmee enkel laattijdig het recht dat ze al eeuwen verdienen, dit moment kan enkel als onbeschrijfelijk omschreven. 20 januari 2009 was een fantastische dag (ondanks mijn mager examen politieke wetenschappen) waarop eindelijk weer eens alles mogelijk leek wat ons zo vele jaren is onthouden. De hele familie Obama doet de zon weer opdoemen op plekken waar het acht jaar donker en mistig is geweest. Een land dat tot voor kort gebukt ging onder de tirannie van neoliberaal en –conservatief tuig, krijgt nu de kans weer te ontwaken. En ja, dat kunnen ze.